Promotieonderzoek

PROMOTIE ONDERZOEK

De mens en licht


Licht zorgt ervoor dat we kunnen zien. Dat we kunnen lezen en schrijven, onze hobby’s uit kunnen oefenen, elkaar kunnen zien als we communiceren en niet vallen als we lopen. Licht zorgt ook voor sfeer in een ruimte. Maar een ander belangrijk aspect van licht is, dat licht ook een gunstige uitwerking heeft op onze gezondheid en ons psychisch welbevinden. Licht heeft namelijk een bijzonder effect op de biologische klok van mensen, de interne klok die ons slaap- en waakritme stimuleert. Bij voldoende blootstelling aan daglicht, slaap je beter ’s nachts en ben je actiever en geconcentreerder overdag. Ook is je stemming beter als je voldoende daglicht hebt gehad. Deze bevindingen zijn van grote betekenis voor mensen die vaak binnen zijn en daardoor aan onvoldoende daglicht blootgesteld worden, zoals ouderen.

Hoewel onze biologische klok met een 24-uursritme is ingeregeld, moet ze wel elke dag door daglicht of op daglicht lijkend kunstlicht, opnieuw gesynchroniseerd worden. Daarbij spelen de hormonen melatonine (slaaphormoon), cortisol (activiteit en concentratie, stresshormoon) en serotonine (stemmingshormoon) een belangrijke rol. Het ontbreken van licht als signaal van tijd en ritme kan leiden tot slaapstoornissen, vermoeidheid, concentratieproblemen of stemmingsproblemen.

Op daglicht lijkend kunstlicht, wordt ook wel biodynamisch licht genoemd. Om kunstlicht een biologische uitwerking te laten hebben, moet met bepaalde eigenschappen van het licht rekening worden gehouden. Dan gaat het bijvoorbeeld over de intensiteit van het licht, de kleur van het licht, maar ook vanuit welke hoek het licht je oog binnenvalt. En dan is de timing van het licht nog van belang. Intenser en blauwkleurig (koeler) licht moet vooral in de ochtend aangeboden worden en ons activiteitenpatroon en concentratie stimuleren (cortisol, stresshormoon). In de avond is juist minder intens en licht van een warme kleur van belang, omdat dit ontspant en oproept tot slapen door stimulatie van melatonine, ons slaaphormoon.


Dementie en (biodynamisch) licht

Dementie is doodsoorzaak nummer 1. In Nederland leven 270.000 mensen met dementie, waarvan er 70.000 verblijven in instellingen. Wereldwijd hebben 47,5 miljoen mensen dementie en in 2030 zijn dat er al 75,6 miljoen. De kans op het krijgen van dementie is 25%. 1 op de 6 mantelzorgers geeft aan overbelast te zijn door de zorg voor hun naaste. 54% geeft aan zich door deze zorg zwaar belast te voelen. 46% van de mantelzorgers rapporteert een verstoorde slaap door de nachtelijke onrust van hun naaste.

Symptomen van dementie zijn vergeetachtigheid, verminderd besef van tijd en plaats, verminderd beoordelingsvermogen, problemen met taal en met het uitvoeren van dagelijkse activiteiten. Er zijn nog meer symptomen van dementie, van deze symptomen is al bewezen dat zij positief beïnvloedt kunnen worden door de blootstelling aan licht. Dit zijn: veranderend gedrag en karakter, sociaal leven, nachtelijke onrust en agitatie, nachtelijk dwalen en visuele problemen.

Oudere mensen en vooral mensen met dementie hebben vaak te kampen met een verminderde werking van de biologische klok, maar ook met beperkingen in het gezichtsvermogen, zoals staar en vergeling (achteruitgang van de gele vlek) van het oog. Het oude oog heeft het vijfvoudige nodig van het licht waaraan een jong oog voldoende heeft. Bekend is dat de lichtsituatie in instellingen, maar ook bij mensen thuis onvoldoende is om voldoende blootgesteld te worden aan licht. We hebben het graag gezellig, en dat houdt vaak in de gordijnen dicht en zachte verlichting aan. Daarnaast komen mensen met dementie die verblijven in instellingen gemiddeld niet meer dan 2 minuten per dag buiten.


Met biodynamisch licht, geschikt voor thuisgebruik en aangepast op de wensen en behoeften van mensen met dementie, kunnen we hen mogelijk ondersteunen met het behoud van de meest optimale kwaliteit van leven.


Publicaties


  1. Testing a single-case experimental design to study dynamic light exposure in people with dementia living at home.
    E. van Lieshout-van Dal, E., Snaphaan, L., Bouwmeester, S., De Kort, Y., & Bongers, I. (2021). Testing a single-case experimental design to study dynamic light exposure in people with dementia living at home.Applied Sciences,11(21), [10221].
  2. Biodynamic lighting effects on the sleep pattern of people with dementia.

    E. van Lieshout-van Dal, E., Snaphaan, L., & Bongers, I. (2019). Biodynamic lighting effects on the sleep pattern of people with dementia.Building and Environment,150, 245-253.
  3. Exposing people with dementia to biodynamic light: The impact of biodynamic lighting on neuropsychiatric symptoms.

    E. van Lieshout-van Dal, E., Snaphaan, L. J. A. E., Arkink, N., & Bongers, I. M. B. (2019). Exposing people with dementia to biodynamic light: The impact of biodynamic lighting on neuropsychiatric symptoms.Gerontechnology,18(4), 206-214.



Tijdens mijn opleiding tot klinisch psycholoog heb ik onderzoek gedaan naar de invloed van biodynamisch licht op het slaappatroon en psychisch welbevinden van klinisch opgenomen mensen met dementie.


Biodynamisch licht is kunstmatig licht dat in intensiteit, kleurtemperatuur en spectrum het patroon van natuurlijk daglicht volgt. De resultaten van dit onderzoek waren veelbelovend.


Mensen met dementie gingen minder vaak in de nacht uit bed, deden minder dutjes overdag en lagen ’s nachts langer in bed. Ook vertoonden ze minder ontremd gedrag.


Hierop heb ik besloten om vervolgonderzoek te doen in het kader van een promotietraject aan de Universiteit Tilburg. Ik wil de kwaliteit van leven van mensen met dementie en hun mantelzorgers verbeteren. Ervoor zorgen dat ze langer in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Ervoor zorgen dat ze minder medicatie nodig hebben. En de zorgkosten helpen te reguleren.


Meer informatie over dementie en licht, biodynamisch licht en mijn promotieonderzoek vind je hieronder.


Ben of ken je iemand met dementie die baat zou kunnen hebben bij het onderzoek, neem dan gerust contact met me op.